Remont Katedry i Wieży

Remont konserwatorski i rekonstrukcja historycznej bryły Katedry wraz z zagospodarowaniem terenu w jej otoczeniu

Remont konserwatorski i rekonstrukcja historycznej bryły Katedry  wraz z zagospodarowaniem terenu w jej otoczeniu

Katedra pw. Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Zamojskim Zespole Zabytkowym zajmuje miejsce pod każdym względem wyjątkowe. Jest obiektem o wybitnych wartościach historycznych, zabytkowych i artystycznych. Wywierała w swoim czasie znaczny wpływ na rozwój architektury polskiej. Katedra została wpisana do rejestru zabytków decyzją z dnia 31 marca 1967 r. Ponadto zespół katedralny chroniony jest ze względu na lokalizację w zabytkowym zespole Starego Miasta i dawnej twierdzy. Jest częścią układu wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa (1992) oraz uznanego za pomnik historii (1994). Objęty jest też strefą ścisłej ochrony konserwatorskiej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta Zamościa (2006). 

W 1587 roku, hetman i kanclerz wielki koronny, Jan Zamoyski, zdecydował o rozpoczęciu budowy kościoła kolegiackiego pw. Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Nowym Zamościu. Po siedmiu latach od wydania kanclerskiego aktu lokacji miasta oraz ustanowienia przywileju króla Stefana Batorego, w którym mowa jest też o fundacji i budowie kościoła, jego wizja zaczęła się urzeczywistniać. Godne najwyższego uznania i podziwu są: dalekowzroczność, wyobraźnia i zmysł organizacyjny oraz oczywiście potencjał, pozwalający te zamierzenia wcielać w życie. Powoływał do istnienia nowe miasto, czyniąc je od początku bytem pełnym aktywności, a równocześnie realizował projekt wymagający wielu dziesięcioleci konsekwentnie prowadzonych prac. Tworzył wszakże "miasto idealne".  Nie dziwi upływ tych kilku lat od pomysłu do realizacji Kolegiaty. Jej powstanie zostało poprzedzone starannymi przygotowaniami. W tym przypadku kanclerz działał zgodnie z rzymską zasadą: spiesz się powoli. Czynił starania w Stolicy Apostolskiej o uzyskanie dla kościoła godności kolegiaty. Równocześnie zabiegał o zgodę na powołanie Akademii. Obie te fundacje w koncepcji Zamoyskiego powiązane były organizacyjnie i programowo. Wspierały nawzajem możliwości realizowania misyjnej roli Zamościa na kresach świata zachodniego. Argumenty okazały się skuteczne, bo obie inwestycje zgodę otrzymały. W 1600 roku wydał dwa akty erekcyjne: dla Kolegiaty i Akademii. Jan Zamoyski w trwały sposób zabezpieczył warunki funkcjonowania kościoła. Zadbał też o to, aby autorem projektu Kolegiaty był architekt wybitny. Zatrudnił królewskiego twórcę, Włocha, Bernarda Morando. W tym czasie zdominował on Zamość - zaprojektował układ całego miasta, gmachy publiczne, rezydencję oraz wzorcowe kamienice przy Rynku Wielkim. Mówiąc jednak o twórcach Kolegiaty, trudno nie przypisać współautorstwa Fundatorowi. Był nie tylko inicjatorem i mecenasem. Był też politykiem - mężem stanu i zwycięskim wodzem. Równocześnie budował podwaliny pod znaczenie swojego rodu. Będąc człowiekiem wszechstronnie wykształconym, a przy tym aktywnym i skutecznym - wpływał na wymowę ideową powstających dzieł i, niewątpliwie, dobór środków wyrazu. Wiadomo, że był autorem inskrypcji na bramy miejskie i zamkową oraz napisu fundacyjnego na Kolegiatę. W zawieranych kontraktach z twórcami, nawet wybitnymi (a z zasady takich wybierał), bardzo dokładnie definiował przedmiot zamówienia. Starał się kontrolować wszystko, nawet nie będąc obecnym na miejscu (przez listy i pełnomocników). Kościół w strukturze Nowego Zamościa, przestrzennej i programowej, miał zająć miejsce szczególnie znaczące. Zarówno lokalizacja, jak wygląd i wyposażenie świątyni, wewnątrz i na zewnątrz, realizowały myśl Fundatora. Mieściły w sobie zapis, wyrażony środkami architektonicznymi i plastycznymi, niosący bogate treści programów ikonograficznych: chrystologicznego, mariologicznego oraz dotyczącego osoby św. Tomasza Apostoła. Równocześnie podkreślały w tym dziele obecność i pamięć o hetmanie Zamoyskim. Kościół był wszakże świątynią wotywną, związaną z aktem wdzięczności za szczęśliwe zwycięstwa, między innymi te odniesione w wojnach moskiewskich. Stał się budynek Kolegiaty czymś więcej, niż tylko znakomitym dziełem architektury sakralnej. Powstał pomnik chwały polskiego oręża i zwycięskiego hetmana. Stał się, zgodnie z intencją, symbolem i znakiem Zamościa, wykraczając swoim znaczeniem daleko poza granice ordynacji. Że tak było, dowiodły zdarzenia mające miejsce prawie dwa wieki po konsekracji. Treści ideowe i klasa artystyczna, znakomicie je podkreślająca i wydobywająca w sposób czytelny, stały się z czasem powodem, dla którego świątynię poddano brutalnym przekształceniom. W 1813 roku po długotrwałych walkach Zamość zajęli Rosjanie. Ordynacja była wówczas podzielona między dwa zabory: austriacki i rosyjski. W 1821 roku miasto oficjalnie przestało należeć do rodziny Zamoyskich, pozostając twierdzą państwową i więzieniem wojskowym. W latach 1824-1826 na polecenie władz rosyjskich w sposób bardzo przemyślany i fachowy kolegiatę objęto pracami budowlanymi. Całkowicie przekształcono wówczas górną partię kościoła odzierając też ściany i sklepienia z tych detali i elementów dekoracji, które niosły wspomniane wcześniej treści. Przebudowana bryła i okaleczone elewacje zmieniły wymowę i uprościły wyraz i klasę artystyczną świątyni. Prace nadzorował osobiście brat cara Aleksandra I, wielki książę Konstanty, naczelny wódz Królestwa Polskiego. Zadbał o to, aby prace przeprowadzono nie tylko profesjonalnie pod względem architektonicznym, ale też żeby nie zostawiać śladów likwidowanych form. Przebieg i wyniki badań architektonicznych potwierdziły, jak sumiennie wykonano polecenia wielkiego księcia. Można też zauważyć, że - licząc od momentu konsekracji, do prac podjętych w 1824 roku - Kolegiata funkcjonowała w pełnym blasku form zaledwie przez 187 lat. Z dzisiejszej perspektywy, wiedząc, że pełniła swą funkcję w sposób nieprzerwany przez ponad 400 lat, okres "normalności" wydaje się dramatycznie krótki. Faza "nienormalności" - a oznacza to, z interesującego nas punktu widzenia, istnienie w formie i znaczeniach zdeformowanych i zdegradowanych od 1824 roku - trwa do dzisiaj przez 186 lat (mimo podejmowanych od 60 lat XX wieku znaczących zakresów prac nad odtworzeniem wcześniejszego wyglądu, daleko jednak niewystarczających). Akcja przeprowadzona w Kolegiacie miała jednak zupełnie inny wymiar: politycznej zemsty i propagandowego unicestwienia.   Nie ma bowiem wątpliwości, że i my wszyscy, zaangażowani w losy tego niezwykłego kościoła, jesteśmy zobowiązani kontynuować starania o przywrócenie wizji kanclerza Jana Zamoyskiego. Pora, aby koło historii obróciło się. 

Uchwałą Zarządu Województwa Lubelskiego złożony przez Parafię Katedralną w lipcu 2009 r. wniosek o "Remont konserwatorski i rekonstrukcję historycznej bryły Katedry wraz z zagospodarowaniem terenu w jej otoczeniu", został wybrany do dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2007-2013 - Oś Priorytetowa VII Kultura, turystyka i współpraca międzyregionalna, Działanie 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej - Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. 

Całkowita aktualna wartość projektu (po zmianach stawek podatku VAT) to ponad 11.253 tys. zł. Kwota dofinansowania wynosi 7.750.358,01 zł, co stanowi 70% kosztów kwalifikowalnych. Parafia musi zapewnić pozostałe 30%, czyli ponad 3 mln 503 tys. zł. Umowa z Województwem Lubelskim o dofinansowanie Projektu została zwarta 3 marca 2010 r. Wkład własny Parafii w roku 2010 uzupełniono środkami publicznymi pozyskanymi z: dotacji celowej Budżetu Województwa Lubelskiego na rok 2010 w kwocie 80 tys. zł, dotacji Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na rok 2010 w kwocie 30 tys. zł, dotacji Miasta Zamość na rok 2010 w wysokości 450 tys. zł, natomiast w roku 2011 z dotacji celowej Budżetu Województwa Lubelskiego na rok 2011 w kwocie 50 tys. zł, dotacji Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na rok 2011 w kwocie 60 tys. zł. Prace budowlane i konserwatorskie przy zewnętrznej elewacji Katedry, które rozpoczęły się 1 czerwca 2010 r., prowadzone przez firmę P.P.H.U. - LUBREN Monika Wereski, pod nadzorem Zamojskiej Dyrekcji Inwestycji "ZDI" Spółka z o. o., planowane są do końca listopada 2012 r. 

Zgodnie z Projektem "Remontu konserwatorskiego i rekonstrukcji historycznej bryły Katedry w Zamościu wraz z zagospodarowaniem terenu w jej otoczeniu" prowadzone prace obejmują: rekonstrukcję wysokiego dachu, krytego dachówką nad nawą główną wraz z sygnaturką, remont dachów nad nawami bocznymi i kaplicami, rekonstrukcję wschodniego szczytu kościoła, remont z elementami rekonstrukcji elewacji wraz z konserwacją i wyeksponowaniem detali kamiennych na elewacjach, wymianę okien, wykonanie wzmocnień i napraw ścian kościoła, zagospodarowanie terenu obejmujące zmianę ukształtowania przez częściowe obniżenie terenu (w celu wyeksponowania historycznego cokołu Katedry i portalu Infułatki), przebudowę kanalizacji deszczowej, przebudowę wejść na teren cmentarza przykościelnego, naprawę parkanu, wykonanie systemu sygnalizacji pożaru i włamania. 

Podjęcie kompleksowych działań ma na celu zarówno poprawę stanu technicznego jak i przywrócenie właściwego, prawidłowego wyglądu kościoła w formie "przedrozbiorowej", zabezpieczenie przed zagrożeniami oraz zwiększenie dostępności do dóbr kultury.   Teren Katedry wyposażony zostanie w bezprzewodowe punkty dostępu do informacji na temat obiektu, jego historii i zasobów muzealnych oraz wybranych zabytków Zamościa. Ponadto, zostanie zainstalowany przewodnik audio-video z regulowaną wysokością dotykowego monitora, umożliwiając również korzystanie turystom niepełnosprawnym, którzy będą mieli ułatwiony dostęp do tak cennego obiektu w historycznej przestrzeni Miasta dzięki dokonaniu zmiany gabarytów i form bram i bramek wprowadzających na teren cmentarza kościelnego. Przeprowadzone prace mają doprowadzić do pełnego odtworzenia bryły i wyglądu elewacji. Zrekonstruowana, wyremontowana i odnowiona Katedra stanie się niejako nowym produktem turystycznym na obszarze Starego Miasta. Realizacja projektu z pewnością wpłynie na poprawę jakości krajobrazu kulturowego - panoramy sylwety Miasta, w której Katedra odgrywała rolę pierwszoplanową, przyczyniając się tym samym do uatrakcyjnienia całego zabytkowego zespołu staromiejskiego. 

Zrealizowanie projektu niewątpliwie przyczyni się do rozwoju turystyki i kultury, wpłynie na poprawę estetyki przestrzeni miasta poprzez powrót do pierwotnych złożeń urbanistycznych Miasta. Projekt zakłada także osiągnięcie celu długoterminowego, którym jest rozwój Miasta Zamościa w oparciu o zasoby środowiska kulturowego tj. wykorzystanie potencjału turystycznego i kulturalnego zabytkowego Starego Miasta dla rozwoju gospodarczego Miasta 

Za każde wsparcie prowadzonych prac - Mieszkańcom naszego Miasta i wszystkim zatroskanym o jego wygląd składamy już teraz staropolskie "Bóg zapłać!"

PKO BP O/ Zamość 44 1020 5356 0000 1402 0050 4670 

KATEDRA W ZAMOŚCIU

NAJSTARSZY ZNANY WIZERUNEK MIASTA Miedzioryt perspektywiczny z przedstawieniem Zamościa,  dzieło G. Brauna "THEATRI PRAECIPUARUM TOTIUS URBIUM" 1617r. rem2 rem3 rem4 rem5 rem6 rem7 rem8 rem9 rem10 rem12 rem13 rem14 rem15 rem16 rem17 rem18

Od 1. czerwca 2010 r. rozpoczęły się prace budowlane. Ogrodzono teren i zaczęto stawiać rusztowania

1a 2a 3a

W miesiącu lipcu 2010 r. prowadzono oczyszczanie i konserwację elementów kamiennych elewacji i rozpoczęły się prace związane z wymianą więźby dachu nawy głównej i odtwarzaniem sygnaturki oraz wymanianą okien nawy głównej.

1b 2b 3b 4b 5b

W sierpniu 2010 r. trwało oczyszczanie i konserwacja elementów kamiennych elewacji, został wykonany wieniec ścian nawy głównej, rozpoczęły się prace związane ze stawianiem nowych krokowi i elementów więźby dachu nawy głównej, trwało odtwarzanie sygnaturki, zakończono I. etap wymiany okien nawy głównej.

c1 c2 c3 c4 c6 c7 c8 c9 c10 c11

We wrześniu 2010 r.  rozpoczęto montaż elementów kamiennych gzymsu nawy głównej oraz wzmacnianie ścian przyziemia w technologii Heli-Fix.

a1 a2

W październiku 2010 r. trwało oczyszczanie i konserwacja elementów kamiennych i wypraw tynkarskich elewacji, położono kamienne elementy gzymsu ściany wschodniej i zachodniej nawy głównej, rozpoczęto odtwarzanie szczytu zachodniego nawy głównej, na ukończeniu była zasadnicza konstrukcja nośna więźby dachu nawy głównej wraz z podstawą sygnaturki.

1 2 3 4 5 6 7 8 

W listopadzie 2010 r. trwało oczyszczanie i konserwacja elementów kamiennych elewacji, rozpoczęły się prace związane z odtwarzaniem szczytu wschodniego nawy głównej.

1 2 3 5 4 6 7 8 9 10

W grudniu 2010 r. trwało odtwarzanie szczytu wschodniego nawy głównej oraz nakrywanie dachu nawy głównej dachówką ceramiczną.

1 2 3

W styczniu 2011 r. rozpoczęły się prace zabezpieczające pęknięcia wewnętrznych ścian Katedry, osuszanie ścian kaplic południowych, osuszanie krypt południowych, nadal trwało odtwarzanie szczytów nawy głównej, trwały prace przy górnej części sygnaturki i hełmu wieńczącego.

1 2 4 3

W lutym 2011 r. rozpoczęła się wymiana okien kaplic bocznych, trwały prace zabezpieczające pęknięcia wewnętrznych ścian Katedry, kontynuowano wymianę tynków dolnej partii ścian kaplic bocznych oraz krypt, nadal trwało odtwarzanie szczytów nawy głównej oraz prowadzono prace blacharskie przy sygnaturce.

1 2 3

W marcu 2011 r. rozpoczęto naprawę, osuszanie i izolację fundamentów ścian południowych i północnych, trwały prace ciesielskie przy odtwarzaniu konstrukcji więźby dachowej nad prezbiterium oraz prace kamieniarskie przy górnym gzymsie nawy głównej, rozpoczął się drugi etap prac konserwatorskich elementów kamiennych elewacji, został zawieszony w sygnaturce, wraz z mechanizmem napędowym, dzwon o wadze 50 kg wykonany przez Odlewnię Dzwonów Janusza Felczyńskiego z Przemyśla.

1 2 3 4 5 6

W kwietniu 2011 r. przygotowano i próbnie zmontowano zwieńczenie sygnaturki, zakończono montowanie elementów kamiennych tympanonów wieńczących szczyty nawy głównej, trwały prace naprawcze, osuszanie i izolacja murów fundamentowych prezbiterium i kaplic przyprezbiterialnych oraz prace konserwatorskie elementów kamiennych elewacji, dobiegały końca prace remontowe w kryptach.

1 2  3 4

W piątek, 6 maja 2011 r. Ks. Biskup Wacław Depo pobłogosławił dzwon sygnaturowy i podpisał wraz ze świadkami dokumenty, które zostały umieszczone w kuli iglicy hełmu sygnaturki, a w środę, 11 maja ustawiono sygnaturkę na dachu nawy głównej. W maju 2011 r. trwały obróbki blacharskie sygnaturki, odtwarzany był wystrój sztukatorski wysokich szczytów wschodniego i zachodniego, zostały zamontowane kamienie narożna górnego gzymsu nawy głównej, nadal trwały prace konserwatorskie elementów kamiennych elewacji.

1 2 3 4 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39

W czerwcu 2011 r. zamontowano okna w dolnej partii sygnaturki i prowadzono obróbki blacharskie sygnaturki, trwały prace kamieniarskie i tynkarskie przy wysokich szczytach wschodnim i zachodnim oraz prace przygotowawcze do rekonstrukcji półszczytów naw bocznych, odkuto i zamontowano kamienne głowice pilastrów wschodniej elewacji nawy głównej, zostały zamontowane gomółkowe wypełnienia okien nawy głównej, nadal trwały prace konserwatorskie elementów kamiennych elewacji.

1 2 3 4 5 6

W lipcu 2011 r. trwało oczyszczanie i konserwacja elementów kamiennych elewacji, naprawa i wymiana tynków wewnętrznych, rozpoczęła się rekonstrukcja i montaż elementów sztukatorskich gzymsu wieńczącego ściany nawy głównej, rozpoczęła się rekonstrukcja półszczytów naw bocznych.

1 2 3

W sierpniu 2011 r. trwała rekonstrukcja i montaż elementów sztukatorskich gzymsu wieńczącego ściany nawy głównej oraz rekonstrukcja półszczytów naw bocznych, zrekonstruowano i zamontowano bazy pilastrów szczytu zachodniego.

1 2

We wrześniu nadal trwło oczyszczanie i konserwacja elementów kamiennych elewacji, trwały prace kamieniarskie przy attykach półszczytów i przypór nawy głównej, dalej trwała rekonstrukcja i montaż elementów sztukatorskich gzymsu wieńczącego ściany nawy głównej, rozpoczęto I etap remontu okien prezbiterium. 
Ukończono medalion ze złoconym zrekonstruowanym wizerunkiem MB Loretańskiej Jana III Sobieskiego z dwoma aniołami, której kult łączy się z ideą zwycięskich walk z Turkami pod Lepanto 7 października 1571 r. i pod Wiedniem 12 września 1683 r. Medalion na nowo zwieńczy wschodni szczyt Katedry.

1 2

Na wschodnim szczycie Katedry 20 października został umieszczony medalion z wizerunkiem MB Loretańskiej. Zdjęto rusztowania ze ściany szczytowej. Trwały prace kamieniarskie przy przyporach wolutowych nawy głównej i obróbki blacharskie głównego dachu. 

3 4

W listopadzie nadal oczyszczano i konserwowano elementy kamienne elewacji, kontynuowane były prace związane z wymianą więźby dachowej nad prezbiterium oraz rozpoczął się montaż instalacji teletechnicznych.

W grudniu 2011 r. trwały prace ciesielskie i dekarskie przy dachu prezbiterium i kaplicy Przemienienia Pańskiego, zakładany był wieniec ścian kaplic południowych, trwał montaż instalacji teletechnicznych. W ramach informacji i promocji realizowanego projektu wydano informatory i kalendarze biurkowe na 2012 rok.

W styczniu 2012 r. ukończono prace ciesielskie przy odtwarzaniu dachu prezbiterium i kaplicy Przemienienia Pańskiego, zostały ustawione kamienne obeliski wieńczące wschodnie półszczyty naw bocznych, trwało malowanie wnętrza nawy głównej, prezbiterium i kaplic bocznych i zakrystii, nadal trwał montaż instalacji teletechnicznych.

W miesiącu lutym wymalowano sklepienia i ściany nawy głównej, prezbiterium, kaplic: Akademickiej, Bractwa Literackiego, Pana Jezusa Ukrzyżowanego, położono dachówkę na południowej połaci dachu prezbiterium i na kaplicy Ordynackiej, która została zwieńczona krzyżem, odtwarzana była więźba dachowa nad zakrystią, trwał montaż instalacji teletechnicznych, zamontowano część kamiennych elementów przypór wolutowych północnej strony nawy głównej.

W marcu zakończyły się prace związane z naprawą okien i rekonstrukcją ornamentowych szyb w prezbiterium. Zakończyły się prace malarskie w bocznych nawach i kaplicach, nadal trwał montaż instalacji teletechnicznych, trwały obróbki kamieniarskie przy przyporach wolutowych północnej strony nawy głównej, rozpoczęły się prace rekonstrukcyjne "Łuku tryumfalnego" przed wejściem głównym zachodniej elewacji, trwała naprawa i uzupełnianie tynków zewnętrznych. 

W kwietniu trwały prace rekonstrukcyjne "Łuku tryumfalnego" przed wejściem głównym zachodniej elewacji, trwała naprawa i uzupełnianie tynków zewnętrznych, ukończono krycie dachu prezbiterium wieńcząc go krzyżem, wymieniono więźbę dachową nad nawą południową, rozpoczęły się prace ziemne, drogowe i instalacyjne wokół Katedry oraz parkanu.

W maju trwał montaż instalacji teletechnicznych w Katedrze i w Infułatce, trwały prace rekonstrukcyjne "Łuku tryumfalnego", trwała naprawa i uzupełnianie tynków zewnętrznych prezbiterium i nawy północnej, ukończono krycie dachu nawy południowej, rozpoczęła się wymiana więźby dachowej nad nawą północną, trwały prace ziemne, drogowe i instalacyjne wokół Katedry oraz parkanu.

 

Remont i adaptacja Wieży Katedralnej dla zwiększenia atrakcyjności turystycznej Miasta Zamość jako kontynuacja odnowy Zespołu Katedry w Zamościu

image6CH

W dniu 27 września 2011 r. została podpisana Umowa pomiędzy Parafią Katedralną pw. Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła w Zamościu a Województwem Lubelskim o dofinansowanie "Remontu i adaptacji Wieży Katedralnej dla zwiększenia atrakcyjności turystycznej Miasta Zamość jako kontynuacja odnowy Zespołu Katedry w Zamościu", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego; Osi Priorytetowej VII Kultura, turystyka i współpraca międzyregionalna, Działania 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki, Kategorii III Infrastruktura turystyki - projekty lokalne RPO WL na lata 2007-2013. 

Zespół Katedry jest obiektem o wysokich walorach architektonicznych i artystycznych, pełni istotną rolę w zabytkowym układzie przestrzennym Starego Miasta Zamościa, znanego jako Pomnik Historii (zarządzeniem Prezydenta RP w 1994 r.). Został wpisany do rejestru zabytków 31 marca 1967 r. jako "Zespół kościoła kolegiackiego w Zamościu, obejmujący murowany kościół parafialny pw. św. Tomasza Apostoła, wraz z wyposażeniem w zabytki ruchome, murowaną wolnostojącą dzwonnicę, murowany budynek dawnej dziekanii zwanej Infułatką (ul. Kolegiacka 1), murowany dom wikariuszy - plebanię (ul. Kolegiacka 3) oraz drzewostan w granicach ogrodzenia cmentarza kościelnego, jako szczególnie cenny przykład zespołu budowli sięgających początkami okresu założenia Zamościa, łączonych z architektem Bernardo Morando, przekształconych w okresie klasycyzmu na początku XIX wieku". Ponadto Zespół Katedry chroniony jest ze względu na lokalizację w zabytkowym zespole Starego Miasta i dawnej twierdzy, jest częścią układu Miasta wpisanego w 1992 r. na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Od 2006 r. jest objęty strefą ścisłej ochrony konserwatorskiej w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Miasta Zamościa.

Zabytek posiada szczególną wartość historyczną, architektoniczną i artystyczną, pełniąc istotną rolę w programie i koncepcji lokacji Zamościa, stanowiąc jedną z ważnych dominant urbanistycznego założenia Miasta, wpisując się w charakterystyczny sposób w jego krajobraz, wywierając znaczny wpływ na rozwój architektury polskiej, poprzez zewnętrzny wygląd bryły jak i opracowanie wnętrza i jego wyposażenia. Obiekty, będąc jednymi z najważniejszych atrakcji turystycznych wymagały niezwłocznego ze względu na stan zachowana zabytków, przeprowadzenia złożonych pod względem technologicznym prac remontowych i konserwatorskich oraz rekonstrukcyjnych.

Dzwonnica jest wybitnym przykładem XVIII wiecznej sztuki sakralnej, wzniesiona według projektu majora Jerzego de Kawe i Józefa Degena. W dzwonnicy zawieszone są 3 zabytkowe dzwony, stanowiące przykład polskiej sztuki ludwisarskiej: Jan (o wadze 4 300 kg, wysokości 160 cm, średnicy 200 cm), zaliczany do największych w Polsce, ufundowany przez Jana Zamoyskiego - Sobiepana w roku 1662, odlany przez lubelskiego ludwisarza Mikołaja de La Marche, Tomasz (1 200 kg, 105 cm wysokości, 140 cm średnicy), ofiarowany przez Tomasza Józefa Zamoyskiego w roku 1721 i Wawrzyniec (170 kg, 56 cm wysokości, 68 cm średnicy) ufundowany przez dziekana zamojskiego ks. Wawrzyńca Sikorskiego w 1715 roku, oba odlał gdański ludwisarz Beniamin Witwerck. Znajduje się tu również mały dzwon sygnaturkowy odlany w Zwierzyńcu w 1829 roku. Górny taras dzwonnicy stanowi doskonały i jedyny punk widokowy na Miasto i okolicę, będąc jedną z atrakcji turystycznych. Stan zachowana zabytku wymagał niezwłocznego podjęcia, złożonych pod względem technologicznym, prac remontowych i konserwatorskich. Przeprowadzenie kompleksowego remontu i konserwacji ma na celu powstrzymanie procesu degradacji obiektu zabytkowego o walorach architektonicznych ważnych dla całego układu urbanistycznego Zamościa (dominanta perspektywiczna w sylwecie Miasta).

Dzwonnica przy Katedrze Zamojskiej (kalendarium)

6. IX. 1600  Jan Zamoyski w testamencie nakazał postawienie dzwonnicy przy kościele
18. IV. 1658  w pożarze kolegiaty spłonęła wolnostojąca dzwonnica z cennymi dzwonami ofiarowanymi przez Jana i Tomasza Zamoyskich
1661  odbudowano drewnianą dzwonnicę (rajcy i cechy zamojskie)
1662  zawisł nowy dzwon Jan (4 300 kg, wysokości 160 cm, średnicy 200 cm), ufundowany przez Jana Zamoyskiego - Sobiepana, odlany przez lubelskiego ludwisarza Mikołaja de La Marche
1679  prośba Kapituły do ordynata o zbudowanie murowanej dzwonnicy (nie spełniona)
1704  remont drewnianej dzwonnicy, na tzw. "planie szwedzkim" dzwonnica usytuowana jest nie na osi poprzecznej kolegiaty (i bocznych portali) lecz po jej zachodniej stronie (bliżej osi Placu Broni)
1715 dzwon Wawrzyniec (170 kg, 56 cm wysokości, 68 cm średnicy) ufundowany przez dziekana zamojskiego ks. Wawrzyńca Sikorskiego, odlany przez gdańskiego ludwisarza Beniamina Witwercka
1721 zawisł dzwon Tomasz (1 200 kg, 105 cm wysokości, 140 cm średnicy), ofiarowany przez Tomasza Józefa Zamoyskiego, odlany przez gdańskiego ludwisarza Beniamina Witwercka
9. IX. 1721  na posiedzeniu Kapituły mowa o potrzebie zbudowania murowanej dzwonnicy (na wzór dzwonnicy kolegiaty w Ołyce - filia Akademii Zamojskiej)
1736  remont za Tomasza Antoniego Zamoyskiego bardzo zniszczonej, ciągle drewnianej dzwonnicy
1755  architekt major artylerii Jerzy de Kawe podjął prace przy projekcie murowanej dzwonnicy; zmarł w 1761 r. nie dokończywszy prac
1761  Kapituła zawarła kontrakt z architektem Józefem Degenem na kontynuowanie prac przy dzwonnicy. W 1766 r. prac nie dokończył i wyjechał do majątku Czartoryskich w Sieniawie
9. VI. 1773  pożar uszkodził niedokończoną dzwonnicę (z prowizorycznym dachem)
1775  budowę dzwonnicy ukończył architekt zamojski Fryderyk Gisges. Powstała wieża wysmukła i bogata w formie architektonicznej (widać ja na panoramach miasta Brudera i Lelewela)
1828  obniżono i nasadzono na wieżę tępą czaszę hełmu bez ażurowej latarni i zwieńczenia
1930-33  przebudowa dzwonnicy z nowym, smukłym hełmem z krzyżem i kulą. Górna kondygnacja dzwonnicy otrzymała trójkątne klasycyzujące szczyty oraz smukły pseudobarokowy hełm z czworoboczną latarnią według projektu i pod kierunkiem arch. Mariana Wtorzeckiego
1958  wymiana konstrukcji drewnianej na żelazną wewnątrz dzwonnicy
1992  remont elewacji dzwonnicy, wymiana żaluzji okiennych, udostępnienie tarasu widokowego dla zwiedzających

Prace remontowe i adaptacyjne powinny przywrócić pełną urodę historycznych form, dobry stan techniczny i stworzyć warunki do pełnienia funkcji i wyjątkowej roli w Mieście. Z pewnością wpłynie to na poprawę jakości krajobrazu kulturowego - panoramy sylwety Miasta, w której Zespół Katedry odgrywał rolę pierwszoplanową.

Projekt obejmuje remont Dzwonnicy z zakresie: wykonanie izolacji budynku, osuszenia ścian, naprawy uszkodzeń spowodowanych zawilgoceniem, zasoleniem, przeciekami w obróbkach blacharskich, nieszczelnościami obróbek na tarasach widokowych dzwonnicy, naprawy blacharki, remontu z elementami rekonstrukcji elewacji, wymiany wszystkich zdegradowanych instalacji technicznych, uzupełnienia i naprawy żaluzji okiennych i stolarki drzwiowej, kompleksowego remontu wnętrza dzwonnicy niezbędnego dla bezpieczeństwa turystów oglądających panoramę Miasta, w tym m. in. zabezpieczenia schodów i ciągów komunikacyjnych wewnątrz dzwonnicy, zakupu i instalacji systemów monitoringu, wyposażenia tarasu - luneta.
Celem projektu jest osiągnięcie efektów w postaci m. in. rozwoju kulturowego i turystycznego, poprawy estetyki przestrzeni miasta Zamościa oraz poprawy jakości życia mieszkańców.
Poprzez odnowę zabytkowego obiektu inwestycja przyczyni się do rozwoju turystyki i kultury, wzrostu poziomu estetyki miasta. Realizacja przedsięwzięcia w sposób pozytywny wpłynie na stan bogactwa kulturowego regionu zamojskiego i architektury miasta Zamościa.

Przeprowadzenie remontu i adaptacja wieży katedralnej pozwoli na:
- przywrócenie dobrego stanu technicznego istniejącej substancji zabytkowej Dzwonnicy,
- zapewnieni możliwości udostępniania Dzwonnicy w celach turystycznych,
- poprawę stanu estetycznego jej wnętrza,
- poprawę bezpieczeństwa zwiedzających zabytek,
- wyeksponowanie i udostępnienie zwiedzającym jednego z największych i najcenniejszych w skali kraju dzwonu katedralnego,
- stworzenie atrakcyjnej oferty turystycznej - polegającej na połączeniu stałej ekspozycji w wieży z nowymi technologiami umożliwiającymi "aktywne zwiedzanie",
- utworzenie punktu dostępu do sieci umożliwiającej dostęp turystom do informacji na temat obiektu, jego historii i zasobów muzealnych,
- poszerzenie oferty informacji multimedialnych i zwiększenie jej atrakcyjności,
- stworzenie osobom starszym i niepełnosprawnym warunków do uczestniczenia w zwiedzaniu wieży poprzez zapewnienie przekazu obrazu na żywo z wieży.

Kwota dofinansowania z Unii Europejskiej wynosi 1 163 257,24 zł, co stanowi 70% planowanych kosztów realizacji projektu, całość prac szacowana jest na 1 661 796,09 zł. Parafia musi zapewnić pozostałe 30%, tj. 498 538,85 zł. 

Planowany termin rzeczowego zakończenia realizacji projektu wrzesień 2012 r.

1 2 3 4
 

W marcu 2012 r. rozpoczęła się realizacja projektu "Remont i adaptacja Wieży Katedralnej dla zwiększenia atrakcyjności turystycznej Miasta Zamość jako kontynuacja odnowy Zespołu Katedry w Zamościu". Zostały zdjęte zawilgocone tynki wewnętrzne, założono izolację poziomą, odkopano, osuszono i zaizolowano część fundamentów, rozpoczął się montaż instalacji teletechnicznych.

5 6

W kwietniu trwał montaż instalacji teletechnicznych w dzwonnicy, osuszono i zaizolowano fundamenty, wymieniono tynki w dolnej partii murów dzwonnicy, ustawiono rusztowania, rozpoczęła się naprawa schodów wewnętrznych.

7 8

W maju naprawiano tynki dzwonnicy, modernizowano schody wewnętrzne.

9

Za każde wsparcie prowadzonych prac - Mieszkańcom naszego Miasta i wszystkim zatroskanym o jego wygląd składamy już teraz staropolskie "Bóg zapłać!"

PKO BP O/ Zamość 44 1020 5356 0000 1402 0050 4670